Dịch thuật Việt – Hàn trong kỷ nguyên chuyển đổi số: Giữ hồn ngôn ngữ, tận dụng sức mạnh công nghệ
Sáng ngày 08.11, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG-HCM tổ chức Hội thảo khoa học quốc tế “Dịch thuật Việt – Hàn trong kỷ nguyên toàn cầu hóa và chuyển đổi số”, quy tụ các học giả, giảng viên, chuyên gia dịch thuật đến từ nhiều trường đại học Việt Nam và Hàn Quốc. Sự kiện diễn ra trong bối cảnh hoạt động dịch thuật đang chịu tác động mạnh mẽ từ trí tuệ nhân tạo và các mô hình ngôn ngữ lớn, đặt ra yêu cầu đổi mới tư duy đào tạo và thực hành biên – phiên dịch theo hướng gắn với chuyển đổi số và trung gian văn hóa.
Phát biểu khai mạc, PGS.TS Lưu Văn Quyết, Phó Hiệu trưởng Nhà trường, khẳng định dịch thuật không chỉ là hành động chuyển tải ngôn ngữ, mà là quá trình hòa giải giữa các hệ hình tư duy và giá trị văn hóa. Thầy nhấn mạnh, trước sự phát triển nhanh của công nghệ dịch tự động, con người không mất đi vai trò mà ngược lại, đảm nhiệm nhiệm vụ ngày càng phức tạp hơn: phân tích ngữ cảnh, xác định dụng ý diễn ngôn, xử lý khác biệt văn hóa và giữ gìn tính chuẩn xác của thông tin. Theo thầy, bản chất của dịch thuật trong thời đại mới nằm ở khả năng “tái tạo ý nghĩa” thay vì “thay thế câu chữ”.
PGS.TS Lưu Văn Quyết khẳng định dịch thuật không chỉ là hành động chuyển tải ngôn ngữ, mà là quá trình hòa giải giữa các hệ hình tư duy và giá trị văn hóa
Trong tham luận đặc biệt, GS Lim Hyung Jae, Đại học Ngoại ngữ Hàn Quốc, chỉ ra sự chuyển hướng của giáo dục ngoại ngữ từ mô hình “học để biết ngôn ngữ” sang “học để thực hành giao tiếp liên văn hóa”. Thầy nhận định rằng người học hiện nay không thiếu cơ hội tiếp xúc tiếng Hàn, nhưng lại thiếu năng lực ứng dụng vào các tình huống nghề nghiệp cụ thể. Vì vậy, đào tạo dịch thuật cần được thiết kế dựa trên môi trường ứng dụng thật, đặt người học vào vai trò người trung gian văn hóa, người kiến tạo diễn giải và người điều phối thông tin trong tương tác xã hội đa ngữ.
GS Lim Hyung Jae, Đại học Ngoại ngữ Hàn Quốc, chỉ ra sự chuyển hướng của giáo dục ngoại ngữ từ mô hình “học để biết ngôn ngữ” sang “học để thực hành giao tiếp liên văn hóa”
Sau phiên toàn thể, hội thảo tiếp tục làm việc tại hai tiểu ban chuyên đề, tập trung đi sâu vào các vấn đề thực tiễn của hoạt động dịch thuật Việt – Hàn.
Tại Tiểu ban 1: Dịch thuật văn hóa – văn học, các tham luận phân tích những khó khăn trong chuyển ngữ tác phẩm văn học, phim ảnh, truyền thông đại chúng từ Hàn sang Việt và ngược lại. Một số báo cáo nhấn mạnh sự khác biệt trong biểu tượng văn hóa và cấu trúc cảm xúc giữa hai ngôn ngữ, cho thấy dịch giả không thể chỉ dựa vào kỹ thuật chuyển đổi câu chữ, mà cần năng lực giải mã bối cảnh, tầng nghĩa và sắc thái văn hóa. Các ý kiến thống nhất rằng dịch giả văn hóa cần được đào tạo như nhà nghiên cứu liên ngành, thay vì chỉ là chuyên viên ngôn ngữ.
Tại Tiểu ban 2: Dịch thuật chuyên ngành và môi trường số, các diễn giả tập trung thảo luận ứng dụng công nghệ dịch tự động, LLM và các nền tảng ngôn ngữ trong giảng dạy và hành nghề biên – phiên dịch. Các tham luận cho thấy AI có thể hỗ trợ xử lý văn bản lớn, tăng tốc độ dịch thuật, nhưng không thể thay thế năng lực đánh giá, điều chỉnh và kiểm định bản dịch. Ở các lĩnh vực đặc thù như pháp luật, y tế, giáo dục quốc tế hay hội nghị ngoại giao, vai trò của dịch giả người thật vẫn là điều kiện bảo đảm tính chính xác, chuẩn mực và an toàn thông tin. Từ đó, nhiều đại biểu đề xuất đưa kỹ năng hậu biên tập (post-editing) và đánh giá chất lượng bản dịch (translation assessment) vào chương trình đào tạo chính thức.
Các phiên trao đổi mở diễn ra sôi nổi với sự tham gia của giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên. Nhiều câu hỏi đặt ra xoay quanh định hướng nghề nghiệp cho sinh viên ngành tiếng Hàn trong bối cảnh cạnh tranh mới; yêu cầu về đạo đức nghề dịch; khả năng xây dựng hệ sinh thái dịch thuật bền vững giữa trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp truyền thông – văn hóa. Các học giả hai nước thống nhất rằng đào tạo dịch thuật cần chuyển từ mô hình “dạy – học” sang mô hình “đồng kiến tạo tri thức”, trong đó người học được thực hành xử lý tình huống thật, tham gia dự án dịch thuật cộng đồng, và làm việc trong môi trường đa ngữ ngay từ khi còn trên giảng đường.
Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm tại hội thảo
Hội thảo kết thúc trong định hướng hình thành mạng lưới nghiên cứu và hợp tác lâu dài giữa các cơ sở đào tạo Việt Nam – Hàn Quốc, tiến tới xây dựng nguồn nhân lực dịch thuật có năng lực liên văn hóa, tư duy phản biện và khả năng thích ứng với môi trường ngôn ngữ số. Sự kiện góp phần khẳng định vai trò của Trường ĐH KHXH&NV trong việc thúc đẩy đối thoại học thuật quốc tế, đồng thời mở ra triển vọng phát triển các chương trình đào tạo dịch thuật theo tiêu chuẩn hiện đại, bắt kịp chuyển động của kỷ nguyên toàn cầu hóa.
Bài và ảnh: Lý Nguyên
Nguồn: https://hcmussh.edu.vn/tin-tuc/hoi-thao-quoc-te-dich-thuat-viet-han
